Copy

Nieuwsbrief Lente 2020

     


Fort Oelegem steunt strijd tegen COVID-19

Heel symbolisch hesen we eind vorige maand
een witte vlag halfstok.
De eerste keer sinds mei 1940.
Dit keer echter niet als symbool voor overgave,
maar als symbool voor de strijd tegen de huidige pandemie
en de slachtoffers die al gevallen zijn.

Fort Oelegem heeft de Spaanse Griep doorstaan en
twee wereldoorlogen. We hopen dat dit symbool vanuit
een belangrijk historisch monument een hart onder de riem kan steken bij iedereen die vecht tegen deze vreselijke ziekte. Verder in deze nieuwsbrief leggen we uit dat er geen verband is tussen het virus en onze inheemse vleermuizen.

De Werkgroep Fort Oelegem neemt uiteraard ook haar verantwoordelijkheid op in de strijd tegen het Coronavirus/COVID-19. We hebben daarom beslist om de Open Werkdag (25/4) en Opendeurdag (26/4) alvast af te gelasten.

Wat de verdere activiteiten betreft (eerstvolgende: Fortengordel Fietsersdag op 17/5 en Open Fortnamiddag op 31/5) nemen we voorlopig nog geen beslissing. We volgen op de voet de beslissingen van de Nationale Veiligheidsraad en zullen tijdig communiceren over eventuele bijkomende afgelastingen. Hou onze kanalen (Facebook/Instagram/website) daarom goed in de gaten.

Bezoek het fort in 3D vanuit uw kot en/of shop via Trooper en doneer zo zonder meerkost aan onze werkgroep! Meer info vind je verder in deze nieuwsbrief.

Hartelijk dank voor jullie begrip & hou het gezond! #blijfinuwkot #samentegencorona

Over vleermuizen, SARS-CoV-2 & COVID-19

Om te beginnen: onze inheemse vleermuizen hebben het nieuwe coronavirus niet...

De huidige coronavirusuitbraak heeft te maken met een nieuw ontdekt coronavirus SARS-CoV-2 (= Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus 2).

Infectie met dat virus geeft de ziekte COVID-19 (= Coronavirus Disease 2019), in feite een infectie van de luchtwegen die in 2 à 3 % van de gevallen tot de dood kan leiden,.

Genetische vergelijking van SARS-CoV-2 met andere coronavirussen op basis van het aanwezige RNA of ribonucleïnezuur leert dat dit RNA voor 88% overeenkomt met het RNA van coronavirussen gevonden bij de grotbewonende en insectenetende hoefijzerneusvleermuis Rhinolophus affinis (Engels : Intermediate Horseshoe Bat),die voorkomt in de Chinese Yunnanprovincie en ook in grote delen van Zuid- en Zuidoost-Azië.

De exacte rol van die Chinese vleermuizen bij de verspreiding van COVID-19  wordt nog onderzocht.  Men neemt aan dat SARS-CoV-2 eerst van de vleermuizen naar een "tussengastheer" is overgesprongen en dan van die tussengastheer naar de mens. Zo'n tussengastheer speelde ook een rol bij de uitbraak van het SARS-coronavirus in 2003. Toen ging het om de gemaskerde palmroller (Paguma larvata), een civetkat in China geliefd om haar vlees en daarom veel op wildmarkten verhandeld. Nu zou een schubdier (Manis javanica) een rol gespeeld hebben, ook veel te vinden op voornoemde markten. Op die wildmarkten worden veel verschillende wilde dieren levend bij elkaar gebracht. Virussen kunnen dan makkelijk van één diersoort naar een andere overspringen en even makkelijk van dier naar mens overspringen.

De uitbraak van SARS-CoV-2 lijkt te zijn begonnen op de 5 ha grote zgn. Huanan Seafood Market in Wuhan, waar behalve vis ook wilde zoogdieren en vogels worden verkocht. Er werden daar afgelopen winter wel geen vleermuizen gevonden.

En vanuit Wuhan is er een wereldwijde mens-tot-mensbesmetting in gang gezet, doordat mensen uitgehoeste vochtdruppeltjes met virus inademden, besmette voorwerpen aanraakten enz. In reactie daarop werden dan ook overal ter wereld  de momenteel geldende maatregelen genomen.

Zo komen we bij de vragen over onze inheemse vleermuizen en de vleermuizen van Fort Oelegem.
Vleermuizen zijn bij ons de afgelopen jaren uitgebreid op virussen onderzocht. Zoals hierboven vermeld lijkt het nieuwe coronavirus SARS-CoV-2 het meest op coronavirussen gevonden bij een Aziatische hoefijzerneusvleermuis, maar de vleermuizen van Zuid- en Zuidoost-Azië staan niet in contact met de Europese vleermuizen.

SARS-CoV-2 wordt daarom niet gevonden bij onze vleermuizen. Het enige bekende risico dat wij m.b.t. vleermuizen lopen betreft de laatvlieger (Eptesicus serotinus) en de meervleermuis (Myotis dasycneme) die mogelijk (!) een virus zouden kunnen dragen dat hondsdolheid veroorzaakt. Een infectie met dat virus kan je alleen oplopen door een beet van een besmet dier. Met vleermuizen die je op de grond vindt is het daarom zaak om voorzichtig te zijn en die niet aan te raken met je blote handen... Ondertussen twijfelt geen weldenkend mens aan de essentiële ecologische rol die vleermuizen spelen in de natuur en aan de noodzaak om die rol te vrijwaren.

Eerder zou eens moeten worden nagedacht over de groeiende overbevolking die mensen elders op aarde ertoe beweegt zonder enige kennis  de daar resterende natuur binnen te dringen, habitats van wilde dieren aan te tasten en massaal bushmeat te gaan consumeren. Dat stelt hen bloot aan allerlei ziekteverwekkers.

Hoe meer die natuur verstoord wordt, hoe groter de kans dat een virus naar de mens overspringt. En door de globalisering, het vele en snelle reizen van andere  mensen, krijgen die virussen de kans om zich even snel van de ene op de andere populatie over de hele wereld te verspreiden...

Bron: Zoogdiervereniging

Literatuur: David Quammen, Van dier naar mens.  Uitg. Atlas Contact, 2013.

Peter Dupont, Waarom  virussen steeds makkelijker van dier op mens overgaan.  EOS Wetenschap, januari 2013.

Bezoek ons fort in 3D

Ondanks het feit dat onze opendeurdag afgelast is, kan je toch nog van thuis uit ons fort bezoeken. Dankzij Busyby werd ons fort vorig jaar in 3D in kaart gebracht. Zelf een kijkje nemen? Dat kan door op bovenstaande afbeelding te klikken. We hopen uiteraard om jullie snel in veilige omstandigheden terug te mogen ontvangen op één van onze activiteiten.

Voorjaarswaarnemingen op Fort Oelegem
(klik op de foto om het filmpje te bekijken)

De eerste tjiftjaf van het seizoen



Foeragerende boomkruiper Fort van Oelegem  



Hakkende grote bonte specht

IJsvogel



Met grote dank aan: Marc Gorremans

Fortificaties en natuur

De Hoge fronten van Maastricht: goed voor de muurhagedis



De strategische plaats Maastricht bezat in de Middeleeuwen al twee stadsmuren.

In de jaren 1500 werden buiten de tweede muur zgn. buitenwerken aangelegd (aanvankelijk aarden wallen, gescheiden door natte en droge grachten) en het uitbreiden daarvan ging door tot in de jaren 1800. 

Maastricht werd dan ook vaak belegerd (9 x !) , maar niet altijd baatten de verschansingen echt. Twee innames door de vijand gebeurden nogal spectaculair.

In 1579 door de Spanjaarden met Alessandro Farnese na een beleg van 4 maanden en in 1673 door de Fransen met de markies de Vauban en koning Lodewijk XIV na een beleg van 13 dagen. Bij die laatste belegering liet o.m. de graaf d'Artagnan, eerste musketier (Alexandre Dumas: De Drie Musketiers), het leven.

Van voornoemde vestingwerken is op de westelijke Maasoever maar een deel bewaard gebleven, ze zijn tegenwoordig opgenomen in een tweetal parken: het Frontenpark en het  Waldeckpark. De naam Frontenpark verwijst naar het gegeven  dat de vestingwerken uit een hoger gedeelte met droge grachten bestonden ,de Hoge Fronten,  en een laag gelegen gedeelte met natte grachten, de Lage Fronten.

Van de Hoge Fronten is bovengronds een derde bewaard gebleven.  Het in het totaal 11 km lange netwerk van ondergrondse verdedigingswerken is nog min of meer compleet.

Het noordelijk deel van de Hoge Fronten heet de Linie van du Moulin (naar de ontwerper, kolonel-ingenieur in de jaren 1770). Die Linie werd in 1977-1982 en 1992-1994 gerestaureerd. Ze is sinds 1993 een beschermd natuurmonument, o.m. vanwege de aanwezigheid van de voor Nederland unieke biotoop van de muurhagedis en de meest noordelijke autochtone populatie ervan : deze populatie heeft zich in de jaren 1980 nog uitgebreid.

Op en tussen  de voormalige verdedigingsmuren, aarden wallen en droge grachten groeien ook zeldzame plantensoorten. En naast de muurhagdedis leven er verder nog levendbarende hagedis, bruine  kikker, hazelworm en wijngaardslak, verder nog diverse soorten vleermuizen, egels en een 50-tal soorten vogels.

Resultaten vleermuizentellingen Fort Oelegem
 

Overzicht vleertellingen Fort Oelegem januari-februari 1987-2020

De vleermuizentellers van Fort Oelegem te Oelegem-Ranst telden dit jaar minder vleermuizen dan vorig jaar: o.m. 374 watervleermuizen, 146 baardvleermuizen, 13 baard/Brandt's vleermuizen, 431 franjestaarten, 174 ingekorven vleermuizen, 23 Myotisvleermuizen, 6 grootoorvleermuizen  en 9 gewone dwergvleermuizen (17 dieren konden niet gedetermineerd worden). Het gaat om bijna 1200 vleermuizen in totaal.

In Vlaanderen leven momenteel 17 soorten vleermuizen van de 23 in België voorkomende soorten en daarvan zijn 13 soorten ernstig bedreigd. Ondanks de terugval is het vrij hoge aantal dieren in Oelegem is goed nieuws. Dit is het bewijs dat we met een gericht beheer deze beschermde en bedreigde dieren effectief vooruit kunnen helpen. Dat beheer focust op rust voor de dieren, het vermijden van verlichting in de paringsperiode en op de locaties waar ze jagen en het bewaren van voldoende luchtvochtigheid.

Maar het voortbestaan van hun leefomgeving staat onder druk: hoewel de forten bijna allemaal beschermd zijn als vleermuizenverblijfplaats, is de druk groot om er verenigingslokalen in onder te brengen of om er een museum van te maken. Nochtans is elk fort en elke schans van levensbelang voor de dieren. Neem enkele schakels uit deze keten weg, en de hele populatie dreigt te verdwijnen. De herbestemming van een fort hoeft niet per se in conflict te zijn met de aanwezigheid van de vleermuizen. Wel zijn goede afspraken nodig.

Vraag en antwoord

DE VRAAG 
In een vorige editie van deze fortnieuwsbrief wordt er bericht over het nieuwe vlonderpad tussen het Vrieselhof en het fort. Kunnen we wat meer achtergrond krijgen over het provinciaal groendomein Vrieselhof zelf?

HET ANTWOORD
Een goede vraag, het gaat hier om één van de oudste toponiemen in Oelegem. Het Vrieselhof wordt reeds vermeld in de 13de eeuw. Het ontleent zijn naam aan edelman Jan van Vriesele die rond 1300 grond kocht in Oelegem. Rond 1450 stond daar al een ridderlijk hof,  geheten 't Hof van Vriesele. In 1507 was dat eigendom van Constantijn (Costen) van Halmale, voormalige burgemeester van Antwerpen, later officier in het leger van Rooms-Duits keizer Karel V. Vandaar het zoveelste verhaal over Keizer Karel, deze keer op jacht in het Vrieselhof...

De Halmales wisten het domein hoe dan ook enkele eeuwen lang te houden. In de Nederlandse tijd was het kasteel even Rijkswachtkazerne en in 1910 werd graaf Louis de Brouchoven de Bergeyck eigenaar van het geheel. Hij liet het oude kasteel herbouwen in Vlaamse neo-Renaissancestijl, maar begin oktober 1914 (WO1, Slag om Antwerpen) deed de commandant van Fort Oelegem de nauwelijks voltooide nieuwbouw in brand steken. Na de oorlog werd alles wel in dezelfde stijl en op kosten van de belastingbetalers herbouwd.

Een kleinzoon van Louis, Daniel, burgemeester van Oelegem, bewoonde het kasteel daarna maar na de dood van zijn vader kon hij zijn twee zussen niet 'afkopen' en zo geraakte Vrieselhof in 1974 verkocht aan het Antwerpse provinciebestuur tegen 79 miljoen BEF (bijna 2 miljoen EUR).

Het domein Vrieselhof (nu 80 ha) bestaat uit verschillende delen.
Het eigenlijke kasteelpark kreeg zijn drevenpatroon in de 18de eeuw, begin 20ste eeuw werd het heraangelegd in de zogenaamde Engelse landschapsstijl (met o.m. de U-vormige hofgracht).

Het gedeelte voorbij de Heidebeek is een stuk Schijnvallei. Tussen het Groot Schijn en de Heidebeek ligt het Vrieselgoor met een repelpercelering: repels verhoogde grond met tussenin afwateringsgrachten. Aan de overzijde van het Groot Schijn ligt het Goor, laaggelegen moerasland en waardevol blauwgrasland.

Het oostelijk deel van het domein tussen de Heidebeek en het Groot Schijn wordt begrensd door de Rosse Beek: aan de overzijde van deze beek ligt Fort Oelegem. Het deel naast de Rosse Beek, tussen de Heidebeek en het Groot Schijn, is een oud moerasbos dat onderhevig is aan kwel: dat stuk  bos heet Het Diep.

Ook nog interessant om te vermelden: enkele overblijfselen van de twee wereldoorlogen in het domein. Drie bunkers uit de tijd van de Antitankracht (1939-1940). Tegenover Fort Oelegem in het bos een oude bomkrater, gevuld met water en restanten van oude WO1-loopgraven...

Geregeld organiseert de provincie Antwerpen geleide wandelingen in het Vrieselhof (voor individuele bezoekers) over verschillende onderwerpen (natuur, oorlogsverleden,...), vaak in samenwerking met lokale partners zoals de heemkring. Hou hun website: www.provincieantwerpen.be/aanbod/dvt/vrieselhof.html en social media: www.facebook.com/vrieselhof dus zeker in 't oog voor alle updates. Groepen tot 24 personen kunnen een gegidste wandeling aanvragen (minstens 4 weken op voorhand).

In elke nieuwsbrief behandelen we één vraag. Stuur gerust een mail naar info@fortoelegem.be en wie weet zie je het antwoord op je vraag in de volgende editie van deze nieuwsbrief verschijnen!

Boekentip

Zoönose : hoe dodelijke ziekten van dier naar mens overspringen

David Quammen. Oorspr. titel Spillover. Uitg. Atlas Contact, Amsterdam, 2020 : 568 blz. Prijs 20 €. ISBN 978904502503.

De Amerikaanse wetenschapsjournalist Quammen schreef in 2013 een boek over hoe dierlijke infectieziekten een menselijke pandemie kunnen veroorzaken.
Atlas Contact brengt  dit werk in 2020 opnieuw uit als 'het boek dat de coronacrisis voorspelde'.
Hoe die crisis is kunnen uitbreken zal nog precies moeten blijken maar de wetenschappelijke en ecologische achtergronden van zulke infectieziekten zijn het bestuderen en weten zeker waard.
Quammen onderzoekt ziekten als vogelgriep, ebola, HIV en Q-koorts. Die hebben één ding gemeen: ze zijn afkomstig van in het wild levende dieren en ze worden op mensen overgebracht via een proces dat zoönose heet (in het Engels: spillover).

Shop vanuit uw kot en steun WGFO zonder extra kosten



Warme oproep om vooraleer u in uw kot online aankopen doen (bv. via ZEB, JBC, Torfs, Brantano, Booking.com, Bol.com, Coolblue, Takeaway.com, Mediamarkt.be, Fun.be, ... het geldt op bijna alle webshops) eerst via deze link willen passeren www.trooper.be/fortoelegem. Daar staat de volledige uitleg op. 

We krijgen dan als vereniging een klein percentage op de totale aankoopprijs. Belangrijk om te weten is het dat er voor de online shopper zelf geen extra kosten aan verbonden zijn. Trooper krijgt een percentage als doorverwijzende site en ook de vereniging krijgt een deel op deze commissie. Leuk om extra inkomsten te genereren voor onze werkgroep zonder dat het voor de 'shoppers' iets extra kost!

Oproep vrijwilligers!

Foto: © Sylvain Liekens, GVA

De Werkgroep Fort Oelegem (WGFO) van Natuur 2000 wil dat blijven doen in de toekomst, maar het betekent ook dat er continu moet uitgekeken worden naar nieuwe, enthousiaste vrijwilligers. Daarom doen Natuur 2000 en de WGFO een speciale oproep tot andere forten- en natuurfreaks die evengoed wat van hun tijd in het fort en in de omringende natuur willen steken: zie je het zitten om je mee in te  zetten voor het onderhoud van het fortcomplex, voor het rondgidsen van bezoekers, voor het mee in de gaten houden van bijna 1200 overwinterende natuurwondertjes? Contacteer ons of kom naar één van onze activiteiten en spreek Julius (conservator) of Jorne (co-conservator) aan! Meer info: info@fortoelegem.be, 0475 29 04 87 of www.vrijwilligerswerk.be.

Interessante websites


Naast deze nieuwsbrief bestaan ook de websites www.natuur2000.be
www.nieuwsbriefnatuur2000.be en 
www.fortoelegem.be  die nieuws over Fort Oelegem en over de vleermuizen verzamelen.

     

PROGRAMMA 2020

Zondag 17 mei
Fortengordel Fietersdag

Zondag 31 mei

Open namiddag

Zaterdag 27 juni
Vleermuizeninfoavond

Zondag 12 juli
Open Zomernamiddag

Zaterdag 22 augustus
Vleermuizeninfoavond
(International Bat Night)

Zondag 13 september
Monumentdag
(European Fortress Day)

Zaterdag 19 september
Vleermuizeninfoavond

Vind ons leuk op Facebook
Volg ons op Instagram
Copyright © 2020 - Werkgroep Fort Oelegem, Alle rechten voorbehouden.

Werkgroep Fort Oelegem
p/a Kasteel Vrieselhof
Schildesteenweg 99
2520 OELEGEM (RANST)

Wijzig je voorkeuren of schrijf uit op onze mailinglist

 






This email was sent to <<E-mailadres>>
why did I get this?    unsubscribe from this list    update subscription preferences
Werkgroep Fort Oelegem · p/a Kasteel Vrieselhof · Schildesteenweg 99 · Oelegem 2520 · Belgium

Email Marketing Powered by Mailchimp