Copy

Nieuwsbrief Herfst 2019

     


Opnieuw kraamkolonie!

Foto: © Filip Van den Wyngaert

Ondertussen is onze laatste activiteit van dit seizoen achter de rug. We blikken even terug op de afgelopen maanden...

Tijdens de eerste vleermuizeninfo-avond eind juni werd een kraamkolonie ontdekt in de machinekamers. Toen Natuur 2000 anno 1984 Fort Oelegem in beheer bekwam was onze eerste motivatie de vleermuizenoverwintering veilig te stellen, maar vlug constateerden we dat er ook een kraamkamer bestond in het hoofdgebouw. Die bleef daar een tiental jaren bestaan en was dan ineens verdwenen. Jammer. Maar in 2018 manifesteerde zich ineens een nieuwe kraamkamer in de buurt van de poterne. En in 2019 bleek die er nog altijd te zijn. Het vraagt wel om wat voorzorgsmaatregelen gezien de situering, niet ver van de toegangspoort.

Midden juli bezochten negentien Nederlandse fortenkenners achtereenvolgens Fort Ertbrand, de looppgraven van het Kapelse Mastbos, de sluisbunker van de Antitankracht en tenslotte Fort Oelegem. 

Eind juli doken er jammer genoeg problemen op met eikenprocessierupsen. Na lang zoeken, zijn we er uiteindelijk in geslaagd om samen met Natuurwerk de laatste nesten begin augustus te verwijderen. De aangetaste eiken werden gemarkeerd en we gaan deze in de gaten proberen te houden op ei-afzetting. Dat is nog niet zo evident. Eén vrouwelijke eikenprocessierupsvlinder kan zo’n 300 eitjes afzetten, hoog in een boom. Tegen volgend jaar zouden we zeker wat koolmezennestkastjes moeten kunnen ophangen in de buurt ervan. Ondertussen worden er natuurlijk nogal wat vlinders opgegeten door de vleermuizen, maar een radicale oplossing van het probleem bieden die ook niet.

Eind augustus werd een mortiergranaat gedetecteerd (in kader van een project rond metaaldectectie). Dit buiten de zuidelijke (“rechtse”) schouderhoekcaponnière aan de voorkant van het forteiland. Co-conservator Jorne is daarop direct poolshoogte gaan nemen en hij heeft de lokale politie en DOVO verwittigd. Die laatste is het gelukkig inerte projectiel (zonder ontsteking: zo’n meter lang en 25 kg zwaar) komen ophalen. Maarten zocht ondertussen op dat het om een Belgische 7 cm-zgn.Van Deuren-explosieve mortiergranaat met vleugelpennen gaat, horend bij een loopgraafmortier uit WO1 met vaste inclinatiehoek van 45°, in 1915 uitgevonden door kapitein Pierre Van Deuren. Vermoedelijk werd die mortier tijdens het interbellum op het fort geïnstalleerd bij de omvorming tot infanteriesteunpunt. Bij onze collega's in Fort Liezele moet er nog een Van Deuren-mortier te bekijken zijn.

Begin september was het redelijk fris weer (17°C) tijdens de European Fortress Day. In totaal telden we 135 bezoekers. Tot slot was er eind september de laatste vleermuizen-infoavond. Het ging om een ideale warme avond met ruim gelegenheid tot vleerspotten. We telden een 40-tal geïnteresseerden.

Dit was het voor het bezoekseizoen 2019. Eind april volgend jaar zijn we er weer met de start van het nieuwe seizoen. Het gehele programma voor 2020 wordt later bekendgemaakt.

ABC van het militair erfgoed


 

Het verhaal en de geschiedenis achter de militaire bouwwerken is niet eenvoudig. Erfgoed Voorkempen en Erfgoed Noorderkempen maakten samen een nieuwe uitgave: “ABC van het Militair Erfgoed”.

Download de brochure hier.

Vleermuizen en verlichting?


 

Steeds meer steden en gemeenten zijn bezig met de opmaak van masterplannen voor openbare verlichting in het kader van energiebesparing. Ook bij de aanleg van wegen en fietsostrades is verlichting, in het belang van rijcomfort en veiligheid, een belangrijk aspect. Kunstmatige verlichting kan een negatief effect hebben op biodiversiteit; in het bijzonder voor vleermuizen. Op vraag van de provincie Antwerpen heeft het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO) een advies opgemaakt over hoe we rekening kunnen houden met vleermuizen bij wegverlichting.

Alle vleermuizen zijn in min of meerdere mate lichtschuw 

Vleermuizen mijden daglicht en jagen daarom ’s nachts op insecten. Ze hebben daarbij weinig concurrentie van andere diersoorten, en de duisternis zorgt ervoor dat roofdieren hen niet zien. Tenminste, als kunstlicht het donker niet verstoort.

Vleermuizen hebben in tegenstelling tot wat men soms denkt, zeer gevoelige ogen die aangepast zijn aan lage lichtintensiteiten. De meeste soorten hebben kleurenzicht, maar de kleuren waarvoor ze gevoelig zijn, verschillen ten opzichte van deze die die de mens kan waarnemen. Zo kunnen zij ook UV-licht zien. Als algemeen principe geldt dat kunstmatige verlichting, waar mogelijk, vermeden moet worden. Indien verlichting noodzakelijk is, dan zijn er verschillende flankerende maatregelen mogelijk die het effect van licht op vleermuizen minstens ten dele afzwakken.

Elke lamp die niet hoeft te branden, levert een besparing op (zowel financieel als qua CO2-uitstoot), dus een win-win voor budget, klimaat en lokale biodiversiteit.

Het INBO-advies geeft een stappenplan om dit verder te concretiseren, gebaseerd op de aanbevelingen van Eurobats. Het stappenplan bestaat uit vier hiërarchische stappen, waarbij elke volgende stap moet gezien worden als een aanvulling op de vorige stappen.

Stappenplan om het effect van licht op vleermuizen af te zwakken

Stap 1: Vermits alle vleermuissoorten lichtschuw zijn in bepaalde omstandigheden, moet verlichting op de eerste plaats vermeden worden. Vleermuizen hebben nood aan een netwerk van donkere verbindingen om vlot toegang te hebben tot foerageergebieden vanuit de kolonieplaatsen. Plaats daarom alleen lampen waar dit echt nodig is. Je kan ook gebruik maken van reflectoren, een lichtgekleurde wegbedekking voor fietspaden of wegmarkeringen.

Stap 2: Indien verlichting noodzakelijk is, is het het beste om die enkel te laten branden indien nodig, bijvoorbeeld door bewegingsdetectoren te gebruiken die het licht aanschakelen wanneer voetgangers, fietsers of auto’s passeren. In de buurt van kolonieplaatsen moet ervoor gezorgd worden dat de vleermuizen in het donker in en uit kunnen vliegen.

Stap 3: Beperk zoveel mogelijk de intensiteit van het licht en vermijd strooilicht. Om lichtverstrooiing te vermijden, moeten aangepaste armaturen gebruikt worden die het licht zoveel mogelijk richten op de plaats waar het nodig is, en verstrooiing naar de wijdere omgeving vermijden. Armaturen zouden geen licht naar boven toe mogen verspreiden. Om dezelfde reden worden lichtarmaturen best zo laag mogelijk geplaatst. Bij verlichting van een weg omzoomd met bomen moeten de armaturen zodanig worden geplaatst dat zij het bovenste deel van de bomenrij niet verlichten. Lichtverstrooiing naar waterpartijen toe moet zeker vermeden worden. Aanplant van een groenscherm kan in sommige omstandigheden helpen om lichtverstrooiing te beperken, maar dit werkt uiteraard enkel in het zomerseizoen. Recent onderzoek geeft aan dat ook tijdens de winter vleermuizen meer vliegen dan tot nu toe werd aangenomen.

Stap 4: Als allerlaatste maatregel kan een lichtkleur gebruikt worden die door vleermuizen minder wordt gezien of als minder bedreigend wordt ervaren. Onderzoek wees uit dat een oranje/rode/amberkleur minder verstorend is dan bv. wit licht omdat UV en andere korte golflengten eruit gefilterd zijn. Het aantal studies hierover is echter nog beperkt, en de reactie van de vleermuizen verschilt van soort tot soort. Daarom is het gebruik van een vleermuisvriendelijke lichtkleur een laatste stap die een nuttige aanvulling kan zijn nadat alle andere stappen zijn uitgewerkt. Het is dus van groot belang om in te zetten op een vleermuisvriendelijke inrichting van het verlichtingsplan en landschap.

Vleermuizen als Provinciaal Prioritaire Soorten

Vleermuizen als groep, zijn geselecteerd als Provinciale Prioritaire Soorten voor de provincie Antwerpen. Het zijn soorten waar de provincie via gerichte maatregelen extra aandacht aan besteedt. Als belangrijke boodschap wil de provincie Antwerpen meegeven dat het zinvol is om bij plannen en projecten m.b.t. verlichting ook de impact op milieu en natuur te bekijken en natuurgebieden en verbindingszones aan te duiden die best donker blijven. Elke lamp die niet hoeft te branden, levert een besparing op (zowel financieel als qua CO2-uitstoot), dus een win-win voor budget, klimaat en lokale biodiversiteit. Het volledige INBO-advies kan je hieronder downloaden. 

Advies INBO vleermuisvriendelijke verlichting langs wegen en fietsostrades

tekst: Ralf Gyselings  & Luc De Bruyn, INBO Mieke Hoogewijs - Adviseur biodiversiteit – fauna & flora - DIENST DUURZAAM MILIEU- EN NATUURBELEID - Provincie Antwerpen

Vraag en antwoord

DE VRAAG 
Hoe oud kunnen vleermuizen worden?

HET ANTWOORD
Vleermuizen zijn op vele gebieden ongewoon. Het heeft te maken met de miljoenen jarentijd die ze hadden om te evolueren en te specialiseren. Ze leven bijvoorbeeld stukken langer dan even kleine andere zoogdieren zoals spitsmuizen en muizen. De zogenaamde microchiropteren ofte kleine vleermuizen kunnen het tot 40 jaar trekken. Dat heeft natuurlijk te maken met hun energie-economie tijdens de  overwintering, de langere zwangerschap en de langere zorgtijd voor de jongen. De vrouwtjes kunnen  zo ook een heel lange tijd jongen baren (gewoonlijk één per jaar, meer zijn moeilijk te dragen) tot ze sterven. Dat geeft op zich vrij stabiele aantallen in een bepaald gebied, maar als er iets serieus misgaat (door verstoring van het habitat bijvoorbeeld) wordt herstel juist door die trage reproductie wel hachelijk.

In elke nieuwsbrief behandelen we één vraag. Stuur gerust een mail naar info@fortoelegem.be en wie weet zie je het antwoord op je vraag in de volgende editie van deze nieuwsbrief verschijnen!

Natuurinrichting Vrieselhof

In de vallei van het Groot Schijn kenmerkt het Vrieselhof zich door een verscheidenheid aan bijzondere biotopen. Het beschermd landschap van het Vrieselhof maakt deel uit van het Natura-2000-netwerk, een netwerk van waardevolle natuurgebieden op Europees topniveau.

Soms heeft de natuur een duwtje in de rug nodig. Met het natuurinrichtingsproject wilt de provincie Antwerpen, de Vlaamse Landmaatschappij en het Vlaams Agentschap Natuur & Bos, met de steun van ELFPO de Schijnvallei in ere herstellen.

Grote en kleine terreinwerken gaan op termijn een extra stimulans bieden aan bedreigde dier- en plantensoorten. Ze zullen een positief effect hebben op de aanwezige populaties vleermuizen, de rivierdonderpad en de kleine modderkruiper. Bloemrijke graslanden (blauwgrasland) en broekbossen krijgen nieuwe kansen op ontwikkeling, alsook het geel schorpioenmos, een op Europees niveau beschermde soort. Door het bufferen van het Schijn vermindert de kans op overstromingen stroomafwaarts.  Een fiets- en wandelbrug zorgt voor een rechtstreekse verbinding naar het Fort van Oelegem. Een bezoek combineren aan fort en Vrieselhof zal een stuk makkelijker worden. Eén van onze gidsen kreeg onlangs in het Vrieselhof een rondleiding m.b.t. dit project door iemand van VLM en was absoluut onder de indruk. 

Op https://www.vlm.be/nl/projecten/Paginas/Vrieselhof.aspx vind je uitgebreide info en alle technische details over de geplande maatregelen.

Onderzoek

Wateronderzoek Fortgracht


Het jaarlijks wateronderzoek door de Lierse Sint-Aloysiusschool op maandagen 16 en 23 september gaf voor de fortgracht een biotische index 7 (= vrij zuiver water), voor het Grote Schijn 5 en 4 (= verontreinigd tot zwaar verontreinigd) en voor het Antitankkanaal 5 (= verontreinigd). Als we de vergelijking maken met vorig jaar zien we ongeveer dezelfde resultaten.

Metaaldetectie

Milan Sels startte begin augustus in de zuidoostelijke punt van het forteiland met een systematisch metaaldetectoronderzoek. Zijn eerste tussenverslag meldt de vondst van resten van Belgische en Amerikaanse legeruniformen, een loopgravenmortiergranaat uit WOI, Amerikaanse hulzen van een machinegeweer, zo goed als intacte Belgische Mauserpatronen uit 1939, voor- en naoorlogse Belgische munten, Duitse hulzen, glazen flessen uit de jaren 1930-1950 (o.m. van een vroegere Oelegemse brouwerij). Meer details hierover vind je in een volgende nieuwsbrief.

Interessante artikels in magazine Vesting

 

VESTING is het driemaandelijks tijdschrift van het Vlaams Vestingbouwkundig Centrum Simon Stevin.

Begin oktober ontvingen we: 

- Aflevering 2018/4 met o.m. een interessante bijdrage over de houten huizen rond de Brialmontforten.

Lindenlei, Mortsel


Schansstraat, Hoboken

Door een wet van 1815 was het verboden om binnen een afstand van 585 m van het buitenste glacis van een verdedigingswerk o.m. huizen te bouwen. De minister van Oorlog kon wel toestemming geven om in die zone van krijgsdienstbaarheden houten huizen op te richten. Maar wanneer nodig moesten die onmiddellijk en op kosten van de eigenaar afgebroken worden. Bij de bouw van de zgn. Brialmontforten werd aan voornoemde wet herinnerd en in 1914 kwam er effectief een bevel tot slopen. De genie brandde de huizen af en stootte de schouwen omver. Na de oorlog werden er echter vele huizen heropgebouwd. In het totaal bestaan er vandaag nog slechts 6 houten huizen rond de forten. Betrekt men er ook de Grote Omwalling bij dan vindt men er nog 35 terug, van de Merksemse Bredabaan tot de Hobokense Schansstraat.


- Aflevering 2019/1-2 met o.m. een bijdrage van 15 bladzijden over het Antwerpse Noordkasteel, gebouwd in 1860 en geïntegreerd in het "Nationaal Réduit"  (hoewel het niet vermeld wordt in de Wet uit 1859 die dat regelde).



Het gaat om een versterkte aarden zevenhoek in de inundeerbare Polder van Oosterweel met zeven saillanten en één inspringende hoek. De versterking is vlug vooorbijgestreefd, maar bij gebrek aan voldoende militaire gebouwen op het Noordkasteel  kan de versterking niet als kazerne noch als depot worden gebruikt. De binnenfronten worden afgebroken, hert terreplein wordt  verkocht en de wallen worden doorbroken. In 1934 wordt het opengesteld als recreatiegebied met zwem- en roeigelegenheid in de hoofdgracht, tot het in 1970 voor het publiek gesloten wordt. De schamele restanten zouden  in deze tijd wel eens kunnen verdwijnen door de nieuwe Oosterweel-oeververbinding.

Boekentip


ANTWERPEN 14-18



 

Door Jan Huijbrechts. Uitg. Vrijdag,  Antwerpen, 2019 : 248 blz. Prijs 29.95 €. ISBN 9789460017988.

Een nieuw boek over Antwerpen in de Grote Oorlog, dat zijn plaats verdient naast Ooggetuigen uit de Grote Oorlog van Edward Alexander Powell (2013), Antwerpen 1914 van Thomas G.Maes (2013) en De Val van Antwerpen van Hugo De Looze (2014). 

Huijbrechts verwijst in zijn inleiding naar een citaat van de Franse schrijver Céline, zelf hoogonderscheiden veteraan van 14-18 : 'Uiteindelijk was de oorlog alles wat we niet begrepen ' (voor Céline, bewonderaar van maarschalk Pétain, gold dat ook m.b.t. WO2, tot in Sigmaringen).

Met dit boek wou de auteur dus wel degelijk een inzicht geven in de intrigerende WO1-geschiedenis van de Scheldestad. En daar is hij in geslaagd. Met een kritisch verhaal  over de situatie vanaf juli 1914 toen Antwerpen nog een grote  Deutsche Gemeinschaft bezat over de komst van de koning in augustus en de Zeppelinaanval een paar dagen later tot de Convention de Contich en de gevangenneming van generaal Deguise (wiens troepen intussen met tienduizenden naar Nederland waren gevlucht) op 10 oktober.   En verder over de toestand  in de bezette stad tot het  uitroepen van de Antwerpse Sovjet in de KNS op 11 november 1918 en  de ontruiming van het Engelsch Kamp in 1920.

Aan dat grote verhaal maar ook aan de zorgvuldig geselecteerde anekdotes en persoonlijke verhalen kan je merken dat Huijbrechts  jaren opzoekingswerk achter de rug moet gehad hebben om de lezer te kunnen informeren over alles wat zich in het Antwerpse afspeelde in vooral die verschrikkelijke tijd die we nu de Slag om Antwerpen en zijn nadagen noemen.  De forten die geen weerwerk kunnen bieden. De vluchtelingen en gewonden die de stad overspoelen.  De olie en petroleum die Deguise in de Hobokense Polder en in de Schelde doet vloeien en die vuur vat.  En the Right Honorable Winston Churchill die op 3 oktober als een redder in nood in het Grand Hotel op het Mechelse Plein wordt  ontvangen maar die Antwerpen al op 7 oktober met stille trom verlaat, waarna om middernacht de Duitse beschieting start...

Vooraan in het boek staan beschouwingen over het achterhaalde concept van het 'nationale bolwerk'  en achteraan een WO1-wandeling op het Schoonselhof.

Help Fort Oelegem met online aankopen...



Warme oproep om in het vervolg vooraleer jullie een online aankoop doen (bv. via Booking.com, Bol.com, Coolblue, Takeaway.com, Mediamarkt.be, Fun.be, ... het geldt op bijna alle webshops) eerst via deze link willen passeren www.trooper.be/fortoelegem. Daar staat de volledige uitleg op. 

We krijgen dan als vereniging een klein % op de totale aankoopprijs. Belangrijk om te weten is het dat er voor de online shopper zelf geen extra kosten aan verbonden zijn. Trooper krijgt een % als doorverwijzende site en ook de vereniging krijgt een deel op deze commissie. Leuk om extra inkomsten te genereren voor het Fort zonder dat het voor de 'shoppers' iets extra kost!

Oproep vrijwilligers!

Foto: © Sylvain Liekens, GVA

De Werkgroep Fort Oelegem (WGFO) van Natuur 2000 wil dat blijven doen in de toekomst, maar het betekent ook dat er continu moet uitgekeken worden naar nieuwe, enthousiaste vrijwilligers. Daarom doen Natuur 2000 en de WGFO een speciale oproep tot andere forten- en natuurfreaks die evengoed wat van hun tijd in het fort en in de omringende natuur willen steken: zie je het zitten om je mee in te  zetten voor het onderhoud van het fortcomplex, voor het rondgidsen van bezoekers, voor het mee in de gaten houden van bijna 1500 overwinterende natuurwondertjes? Contacteer ons of kom naar onze opendeurdag en spreek Julius (conservator), Jorne (co-conservator) of Glenn (co-conservator) aan! Meer info: info@fortoelegem.be, 0475 29 04 87 of www.vrijwilligerswerk.be.

Interessante websites


Naast deze nieuwsbrief bestaan ook de websites www.natuur2000.be
www.nieuwsbriefnatuur2000.be en 
www.fortoelegem.be  die nieuws over Fort Oelegem en over de vleermuizen verzamelen.

     

PROGRAMMA 2020

Wordt binnenkort bekendgemaakt...

Vind ons leuk op Facebook
Volg ons op Instagram
Copyright © 2019 - Werkgroep Fort Oelegem, Alle rechten voorbehouden.

Werkgroep Fort Oelegem
p/a Kasteel Vrieselhof
Schildesteenweg 99
2520 OELEGEM (RANST)

Wijzig je voorkeuren of schrijf uit op onze mailinglist

 






This email was sent to <<E-mailadres>>
why did I get this?    unsubscribe from this list    update subscription preferences
Werkgroep Fort Oelegem · p/a Kasteel Vrieselhof · Schildesteenweg 99 · Oelegem 2520 · Belgium

Email Marketing Powered by Mailchimp