Copy

Nieuwsbrief Lente 2019

     

35ste werkjaar!

Zoals jullie weten is ons fort één van de belangrijkste 
vleermuizenoverwinteringsplaatsen 
in Vlaanderen.
Al meer dan 30 jaar worden hier elk jaar de overwinterende
vleermuizen geteld.

De traditionele vleermuizentellingen begin dit jaar leverden
een aangename verrassing op... Begin januari 2019 werd
een absoluut recordaantal vleermuizen geteld in
het Fort van Oelegem: 1481 dieren
van 7 verschillende soorten
.
Het hoogste aantal dat ooit op één plaats in Vlaanderen is
aangetroffen. 

Uiteraard kijken jullie wellicht ook uit naar ons nieuwe bezoeksseizoen. De start van het werkjaar is traditioneel de opendeurdag van eind april! De 35ste ondertussen al. Het programma 2019 vind je in de rechterkolom van de nieuwsbrief. Belangrijk om te melden is het feit dat de provincie begin dit jaar besliste om het Fortengordel-project te staken. Dit weerhoudt ons er uiteraard niet van om alsnog zoveel mogelijk bezoekers aan te trekken en het overleg met de andere Antwerpse forten te bewaren en nog verder uit te bouwen.
Allen welkom!

Record van 1481 vleermuizen!

Overzicht vleertellingen Fort Oelegem januari-februari 1987-2019

De vleermuizentellers van Fort Oelegem te Oelegem-Ranst ontdekten tijdens hun jaarlijkse telling een aangename verrassing. Ze telden heel wat vleermuizen, in totaal een aantal van 1481 dieren, goed voor een Vlaams record: o.m. 509 watervleermuizen, 52 baardvleermuizen, 72 baard/Brandt's vleermuizen, 627 franjestaarten, 169 ingekorven vleermuizen, 26 Myotisvleermuizen, 5 grootoorvleermuizen  en 10 gewone dwergvleermuizen (11 dieren konden niet gedetermineerd worden).

In Vlaanderen leven momenteel 17 soorten vleermuizen van de 23 in België voorkomende soorten en daarvan zijn 13 soorten ernstig bedreigd. Het hoge aantal dieren in Oelegem is goed nieuws. Dit is het bewijs dat we met een gericht beheer deze beschermde en bedreigde dieren effectief vooruit kunnen helpen. Dat beheer focust op rust voor de dieren, het vermijden van verlichting in de paringsperiode en op de locaties waar ze jagen en het bewaren van voldoende luchtvochtigheid.

Maar het voortbestaan van hun leefomgeving staat onder druk: hoewel de forten bijna allemaal beschermd zijn als vleermuizenverblijfplaats, is de druk groot om er verenigingslokalen in onder te brengen of om er een museum van te maken. Nochtans is elk fort en elke schans van levensbelang voor de dieren. Neem enkele schakels uit deze keten weg, en de hele populatie dreigt te verdwijnen. De herbestemming van een fort hoeft niet per se in conflict te zijn met de aanwezigheid van de vleermuizen. Wel zijn goede afspraken nodig.

Vraag en antwoord

 

DE VRAAG (van Jan)

Bestaan er eigenlijk (dankzij de jaarlijkse tellingen) betrouwbare aantalgegevens i.v.m. het overwinteren van vleermuizen in Vlaanderen ? Wat is het aandeel van Fort Oelegem daarin ?
 

HET ANTWOORD (van Wout)

Ik heb toevallig onlangs (grosso modo) het aandeel vleermuizen per provincie berekend voor de winter 2017 - met voor ieder Vlaams object de meest recente gegevens. 
Het totaalaantal overwinterende dieren is ca 15.000. Het aandeel van de Limburgse groeven daarin  is  23% (het belang van deze  site wordt  nog vergroot door de aangrenzende Waalse en Nederlandse mergelcomplexen), 50% is voor de Antwerpse fortengordels.  Verder West-Vlaanderen 9%, Vlaams-Brabant & Brussel 4%, Oost-Vlaanderen 8%, Antwerpen 6% (voor die 2 laatsten de fortengordels niet meegeteld). Die verhouding tussen de provincies is vrij constant, en voor Limburg (met aantallen buiten de groeven verwaarloosbaar) schommelt dat al tien jaar zo rond de 25%.



Om het belang van Fort Oelegem even te kaderen op Vlaams niveau: 1300 vleermuizen (van voor de recordtelling van 2019) is evenveel als de hele provincie West-Vlaanderen (dus ook 9% van Vlaanderen), en dat zijn dus zelfs meer dieren dan in heel Oost-Vlaanderen of Vlaams-Brabant geteld worden...

In elke nieuwsbrief behandelen we één vraag. Stuur gerust een mail naar info@fortoelegem.be en wie weet zie je het antwoord op je vraag in de volgende editie van deze nieuwsbrief verschijnen!

Thermografisch onderzoek voor het beheer van overwinteringsplaatsen van vleermuizen.
 


© INBO

Met behulp van de nodige loggers mat Ralf Gyselings van INBO, het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (ralf.gyselings@inbo.be) de vorige jaren o.m. in Fort Oelegem de temperatuur en de vochtigheid, om de resultaten van die metingen in verband te kunnen brengen met de vleermuizenoverwintering.

Temperatuur en vochtigheid spelen bij winterslapende vleermuizen een zeer belangrijke rol.  De vleren minimaliseren tijdens hun  "winterslaap" het energieverbruik door hun lichaamstemperatuur te laten zakken tot de omgevingstemperatuur.  Daarbij geldt wel een limiet waar ze niet onder kunnen . Een limiet die afhangt van soort tot soort : voor de in Vlaanderen voorkomende soorten varieert deze van een temperatuur nabij het vriespunt tot ca. 12°C.

Weinig tolerante soorten als de ingekorven vleermuis kiezen voor locaties waar de temperatuur heel de winter vrij constant blijft, ze zijn dus uitsluitend in thermisch goed gebufferde grotachtige structuren te vinden. Op dergelijke plaatsen is de temperatuur het jaar rond 12 à 13 °C. Grootoorvleermuizen  vormen het andere uiterste van het spectrum. Zij verkiezen plaatsen dicht bij het vriespunt en zij verplaatsen zich daarom naargelang de buitentemperatuur verandert.

Binnen  eenzelfde overwinteringslocatie gaan de vleermuizen dan weer op zoek naar het meest geschikte microklimaat. Bepaalde soorten hangen open en bloot aan het plafond of tegen een muur. Andere kruipen diep in spleten weg. En dan zijn er nog die afhankelijk van de lokale omstandigheden vrij hangen of wegkruipen.

Gyselings wilde dus achterhalen welke vleermuizensoorten welke temperatuur- en vochtigheidsdmarge gebruiken en die kennis gebruiken naar beheer toe, zodat je weten kan welke vleermuis je waar kan verwachten.

Zijn resultaten vertellen dat het met name in Fort Oelegem met de buffering wel goed snor zit, zowel voor de vrij overwinterende vleermuizen (bv. de ingekorven vleermuizen in de  "ondergrondse"galerijen) als voor de spletenbewoners (bv. de franjestaarten). 

Dit belet niet dat we hier en daar, bv. in het hoofdgebouw, nog wat zouden kunnen dokteren om de luchtstroom daar te beperken...

Beverboom...


 

De vraatsporen die u op de foto hierboven ziet, zijn van een bever. We troffen ze aan op de binnenoever van de fortgracht. De bijtgrage diertjes zijn via de Tappelbeek uit de Netevallei geraakt en dan via de Antitankgracht naar de Schijnvallei gekomen. Momenteel zitten er in de Rundvoort en De Pont en ook in het Schijn aan de beemdkant zijn er. De bever is steeds meer in opmars in Vlaanderen sinds begin de jaren 2000. Ze kunnen een nuttige bijdrage leveren aan het milieu, maar zijn door landbouwers niet graag gezien omwille van de schade die ze hierdoor kunnen ondervinden aan hun gewassen.

Bruggetje...

Om een onduidelijke reden loopt er op de noordelijke oever van het forteiland, niet ver van de zgn. beverboom, een sloot. Deze sloot passeert onder ons natuurwandelpad , op die plaats legden we er lang geleden planken over, maar die werden mettertijd wat kaduuk. Co-conservator Glenn spendeerde daarom in april de nodige moeite om een degelijk bruggetje  te bouwen. Hier gaan de padwandelaars nog jaren mee geholpen zijn... Langs deze weg willen we onze co-conservator nog eens van harte bedanken voor zijn inzet!

Oproep vrijwilligers!

De Werkgroep Fort Oelegem (WGFO) van Natuur 2000 wil dat blijven doen in de toekomst, maar het betekent ook dat er continu moet uitgekeken worden naar nieuwe, enthousiaste vrijwilligers. Daarom doen Natuur 2000 en de WGFO een speciale oproep tot andere forten- en natuurfreaks die evengoed wat van hun tijd in het fort en in de omringende natuur willen steken: zie je het zitten om je mee in te  zetten voor het onderhoud van het fortcomplex, voor het rondgidsen van bezoekers, voor het mee in de gaten houden van bijna 1500 overwinterende natuurwondertjes? Contacteer ons of kom naar onzeopendeurdag en spreek Julius (conservator), Jorne (co-conservator) of Glenn (co-conservator) aan! Meer info: info@fortoelegem.be, 0475 29 04 87 ofwww.vrijwilligerswerk.be.

Interessante websites


Naast deze nieuwsbrief bestaan ook de websites www.natuur2000.be
www.nieuwsbriefnatuur2000.be en 
www.fortoelegem.be  die nieuws over Fort Oelegem en over de vleermuizen verzamelen.

     

PROGRAMMA 2019

Zondag 28 april
Opendeurdag

Zondag 19 mei
Open namiddag

Zondag 26 mei
Open namiddag

Zaterdag 29 juni
Vleermuizeninfoavond

Zondag 14 juli
Open Zomernamiddag

Zaterdag 24 augustus
Vleermuizeninfoavond
(International Bat Night)

Zondag 8 september
Monumentdag
(European Fortress Day)

Zaterdag 14 september
Vleermuizeninfoavond

Vind ons leuk op Facebook
Copyright © 2019 - Werkgroep Fort Oelegem, Alle rechten voorbehouden.

Werkgroep Fort Oelegem
p/a Kasteel Vrieselhof
Schildesteenweg 99
2520 OELEGEM (RANST)

Wijzig je voorkeuren of schrijf uit op onze mailinglist

 






This email was sent to <<E-mailadres>>
why did I get this?    unsubscribe from this list    update subscription preferences
Werkgroep Fort Oelegem · p/a Kasteel Vrieselhof · Schildesteenweg 99 · Oelegem 2520 · Belgium

Email Marketing Powered by Mailchimp