Copy
STIPO nieuws - januari 2022
 GOEDE GROEI: INTEGRALE STADSONTWIKKELING 

In de naoorlogse decennia, tot aan het begin van deze eeuw, lag de focus van de stadsontwikkeling vooral op het bouwen in weilanden. Binnenstedelijk kwam vanaf de jaren ‘70 en ‘80 natuurlijk wel de eerste stadsvernieuwing op gang, maar nieuwbouw aan de rand van de stad was de hoofdmoot van stedelijke ontwikkeling in die tijd.

Tien jaar geleden bevonden we ons midden in een financiële crisis. Veel bouwprojecten en gebiedsontwikkeling kwamen compleet stil te liggen. We dachten even dat de stadsontwikkeling voorbij zou zijn.

En nu? De druk op de woningmarkt is enorm, de woningprijzen rijzen de pan uit en de bouwmachines werken op volle toeren. Er is weer een nieuwe minister voor volkshuisvesting en ruimtelijke ordening aangesteld en het rijk wil dat er de komende 10 jaar 100.000 woningen per jaar bij komen. In hoog tempo worden er locaties voor nieuwbouw aangewezen en worden er plannen gemaakt voor nieuwe woningen, veelal binnenstedelijk. Het is de taak van gemeenten om die nieuwbouwontwikkeling in goede banen te leiden. 

Dat gebeurt nu primair door verdichting en transformatie in bestaande gebieden. Zonder goede kaders en een lange termijn visie op het gebied leidt dit met regelmaat tot de realisatie van eenvormige kleine appartementenblokken in hoge dichtheid die verder weinig kwaliteit toevoegen aan de buurt. Omwonenden ervaren deze ontwikkelingen met regelmaat als verlies. Waarom hier? Wat brengt dit ons? Men heeft het gevoel dat de kwaliteit van hun wijk achteruit gaat ten koste van een ontwikkeling waar zij geen voordeel van ervaren. 

In de zoektocht naar ontwikkelkansen worden ook bedrijventerreinen, kantoorgebieden of slecht functionerende winkelcentra getransformeerd naar wonen. Dit kan leiden tot meer kwaliteit in de stad, en de monofunctionaliteit van werkgebieden doorbreken. Het neveneffect echter is dat betaalbare bedrijfspanden steeds minder beschikbaar zijn. Kleine bedrijvigheid, belangrijk voor het dagelijkse leven, zoals maakbedrijven, maar ook startups, creatieven en maatschappelijke ondernemingen met waarde voor de wijk voelen zich gedwongen naar de randen van de stad te verhuizen of zelfs de stad te verlaten. Dit vraagt om een nieuw soort stedelijke sturing op het behoud van deze programma’s in de stad: Goede Groei.

In het concept Goede Groei zoeken gemeenten naar antwoord op de vraag: hoe kun je voorzien aan die woonvraag, maar tegelijkertijd ook bijdragen aan de noden die leven in de buurt, en de noden van de stad als geheel? Waarbij we inzetten op versterken van de openbare ruimte, het creëren van sociale ontmoetingsplekken, oplossingen bieden voor klimaatadaptatie en de energietransitie, maar ook op strategieën om ruimte te creëren of behouden voor betaalbaar werken en sociale voorzieningen. Hoe zorgen we ervoor dat het wonen het werken en deze andere functies niet verdringt, maar dat we juist de kansen van nieuwe ontwikkeling aanwenden om ook deze programma’s een plek te laten houden? En hoe zorg je tegelijkertijd ervoor dat dit niet leidt tot een stapeling aan eisen waardoor het financiële model van de ontwikkelaars niet meer klopt? Als we hier samen een coherent antwoord op formuleren dan werken we aan wat wij bij STIPO Goede Groei noemen. 

Goede Groei vraag dat gemeenten meer integraal gaan sturen, niet alleen vanuit de afdelingen wonen en openbare ruimte, maar ook economische zaken, klimaatadaptatie, sociale voorzieningen en energietransitie. Zo brengen we de wensen integraal bij elkaar brengen en kunnen de gemeenten en haar behoeftes zich veel sterker verhouden tot die van investeerders, ontwikkelaars, bewoners en andere partijen die een rol spelen in de stad. Dit vergt van de gemeenten niet alleen dat ze een aanpak hebben, maar ook dat ze meer netwerkgericht zijn en zich andere vaardigheden en financieringsmechanieken eigen maken.

De dagelijkse praktijk van veel gemeenten die we kennen leert dat het hebben van een omgevingsvisie of een gebiedsontwikkeling niet automatisch leidt tot de mooie integrale uitkomsten, waarbij de doelstellingen van het ene domein de uitkomsten op het andere domein versterken en marktpartijen automatisch hun rol pakken en vanuit de stip op de horizon hun bijdrage leveren. We merken dat er nog een vertaalslag nodig is, van (omgevings-, klimaat-, warmtetransitie) visie naar concrete vertaling naar de wijken en gebieden in de stad. Diverse steden zetten nu in op stedelijk programmeren, of ontwikkelen nieuwe instrumenten om tot betere integrale plannen te komen en zo ook beter het gesprek met haar bewoners te voeren. 

We hebben het afgelopen jaar met enkele van deze gemeente samengewerkt en in deze nieuwsbrief delen we hoe zij met ons aan de slag zijn gegaan met Goede Groei. We hopen dat het je inspireert en handvatten biedt voor de uitdagingen in je eigen stad, dorp of regio. 

Hartelijke groet!
Het STIPO Team

ONZE AANPAK VOOR GOEDE GROEI

 EEN STADSPROGRAMMA VOOR DE GEMEENTE DELFT 
De gemeente Delft is een van de gemeente die actief aan de slag is gegaan met stedelijk programmeren, als het ware de laag tussen omgevingsvisie en projecten. Sinds begin 2021 werken we met hen samen aan een stadsprogramma. De gemeente had al een omgevingsvisie opgesteld. Het was op projectniveau echter nog best een uitdaging dit te vertalen naar de precieze impact voor de projecten en programma’s in de stad. Samen met de gemeente hebben we de omgevingsvisie, die van nature wat abstracter is, handen en voeten geven en het vertaald naar een concreter stadsprogramma voor de komende tien jaar. Per thema hebben we tot op de vierkante meter in kaart gebracht wat er nodig is aan sociale voorzieningen, stadsverzorgende bedrijvigheid, maatschappelijke ondernemingen, sociale ontmoeting, klimaatdoelstellingen, etcetera. Door dit met alle diverse beleidsterreinen samen te doen ontstaat een heel scherp beeld, ook onderling, waar de samenhang zit en hoe je elkaar versterkt of waar afstemming heel noodzakelijk is. In een half jaar tijd hebben we dit stadsprogramma met de gemeente gerealiseerd door heel gericht de verdieping op te zoeken in korte intensieve sessies. 

Een van de dingen die we daarbij hebben geïntroduceerd is het Delftse Kompas voor Goede Groei. Het laat zien wat in de buurten de behoeftes zijn, zoals meer ruimte voor voetgangers en fietsers en minder voor autoverkeer, of een gezonde en duurzame woonomgeving, maatschappelijke voorzieningen en actief ruimte creëren voor werken, zoals maakbedrijven. Vanuit wonen keken we naar een inclusief woonprogramma, zoals aanbod voor diverse doelgroepen en betaalbaarheid van woningen in verschillende categorieën. Het Kompas voor Goede Groei wordt het uitgangspunt voor de gemeente bij projecten en ook bij het beslissen welke projecten ze wel of niet gaan doen. Het kompas is een instrument waar de ambities van de omgevingsvisie op een concreter niveau in zijn verwerkt. 

De volgende stap is aan de slag om gebiedsagenda’s per gebied op te stellen en uiteindelijk teams in te stellen per gebied die dit in de praktijk gaan brengen. In de gebieden kan bij uitstek de strategische sturing plaatsvinden tussen stedelijke programma’s en de noden vanuit en investeringen van anderen in de gebieden. Tegenover ‘top-down’ komt niet ‘bottom-up’ te staan, maar ‘middle-up-down’, het steeds bij elkaar brengen van bottom-up noden en energie met top-down lange termijn investeringen. Dus naast het creëren van producten, zoals het stadsprogramma, vergt Goede Groei ook om een nieuwe manier van werken. Daar gaan we de komende tijd samen met de Gemeente Delft verder mee! 

Meer weten? Neem contact op met Hans Karssenberg.

 OMGEVINGSANALYSE IN AMERSFOORT 

In Amersfoort zijn er de komende jaren 1000 woningen extra per jaar nodig. Na eerdere groei via de uitleglocaties in het zogenaamde weiland staat de gemeente nu voor een grote binnenstedelijke verdichtingsopgave. Bovenop de woningopgave spelen er ook andere vraagstukken, zoals onder meer het organiseren van de energietransitie en het realiseren van de inclusieve stad waarbij kansenongelijkheid actief wordt tegengegaan. Waar we in Delft vanuit de stad naar alle wijken keken, startten we in Amersfoort vanuit de wijk Liendert om zo terug te redeneren naar de diverse plannen en opgaven voor de wijk. Liendert is een wijk waar veel nieuwe woningen zijn gepland, en ook veel sociale problematiek samenkomt. Eerdere nieuwe hoogbouw bracht een meer vermogende groep bewoners naar de wijk, zonder dat dit tot verbinding en nieuwe waarde voor de wijk leidde. Diverse bewoners maken zich zorgen over de komende nieuwbouw, die in hun ogen hen weinig brengt en wel problemen met parkeren, uitstraling wijk, samenhang brengt. Terwijl aan andere belangrijke vraagstukken naar hun gevoel te weinig wordt gedaan: sociale veiligheid, ondersteuning van mensen, goede speelgelegenheden, prettige leefbare omgeving. 

Met de gemeente, bewoners, corporaties en andere maatschappelijke organisaties hebben we een wijkperspectief door de wijk opgesteld. Het wijkperspectief legt een verbinding tussen stad en wijk, voor bestuurders, ambtenaren, initiatiefnemers, maatschappelijke partners en inwoners. Het laat zien hoe je vanuit het ene stedelijke beleidsthema positieve impact kunt hebben op andere thema’s in de wijk Liendert. Daarbij wordt een beeld geschetst van de aandachtspunten, wensen en ideeën voor een beleidsthema, zodat er een goede afwegingen kunnen worden gemaakt voor alle toekomstige projecten en initiatieven die zich op deze de wijk willen richten. En bovenal biedt het inzicht aan ontwikkelaars, ambtenaren en politici in de diverse wensen en behoeften van de bewoners in de wijk op de diverse gemeentelijke thema’s. 

Het wijkperspectief speelt een actieve rol om plan -en projectontwikkeling te verbeteren en te laten aansluiten op de specifieke situatie in de wijk. De gemeente kan zo meer sturend zijn op vastgoedontwikkelingen of andere stadsprogramma’s waarbij ze zich weet gesteund weet door de inzichten en het draagvlak van het wijkperspectief, dat is opgesteld met bewoners en organisaties in de wijk samen. 

Meer weten? Mail Minouche Besters.

 OOG VOOR DE STAD OP OOGHOOGTE IN MERWEDE
Het transformatiegebied Merwede is typisch zo’n binnenstedelijk gebied waarin de gemeente Utrecht samen met de ontwikkelende partijen zoekt naar de combinatie tussen hoge dichtheid en hoge ambities voor de toekomstige leefkwaliteit. Er komen 6.000 nieuwe woningen en  een autovrij gebied, 10.000 nieuwe woningen toevoegen en ook ruimte creëren voor werken en voorzieningen. Samen met Marco Broekman, van Bura Urbanism, en de ontwikkelende partijen in het gebied hebben wij advies gegeven en kaders gesteld op basis van menselijke maat, kwalitatieve openbare ruimte en de sociale leefwereld. Het gebied Merwede wordt een gebied worden met een hoge dichtheid. Voor ons is dan belangrijk: hoe zorgen we dat de openbare ruimte goed in elkaar zit zodat het leven in de wijk op gang komt en het een prettige omgeving is om op te groeien, elkaar te ontmoeten en samen te leven. 

De aandacht die we hiervoor hebben leidde tot de vraag of partner Hans Karssenberg niet voor langere termijn mee wilde kijken naar de ontwikkelingen in Merwede door deel te worden van het Kwaliteitsteam. Traditioneel gezien bestaan deze teams vaak uit architecten, stedenbouwkundigen en wellicht een adviseur op het thema duurzaamheid. Het is een hele mooie ontwikkeling dat nu ook andere expertises in kwaliteitsteams gerepresenteerd worden. Als lid van het kwaliteitsteam toets Hans Karssenberg de bouwplannen van ontwikkelaars aan de kaders van de stad op ooghoogte en menselijke maat. 

In het Rivium gebied in Cappelle aan de IJssel vervult partner Minouche Besters een zelfde rol bij de transformatie van dit kantorengebied naar een aantrekkelijke woon-werk-leefomgeving.

Wil je meer weten? Stuur Hans Karssenberg een mail.

SPECIAAL NIEUWS!
UITGELICHT CITY AT EYE LEVEL ARTIKEL  

The City at Eye Level heeft een enorme hoeveelheid aan inspirerende verhalen. 200+ auteurs, ven over de hele wereld, hebben door de jaren heen geschreven over voorbeelden van stedelijke vernieuwing met oog voor de menselijke maat. In deze terugkerende serie zullen we een selectie van artikelen uit ons City at Eye Level archief opnieuw in de spotlight zetten. Ook laten we elke keer de desbetreffende auteur kort aan het woord.

Deze keer lichten we het verhaal uit van de Hongaarse Levente Polyák. In 2016 schreef hij het artikel “The Festival of Empty Shops in Budapest”. Hierin vertelt Levente over een festival dat hij organiseerde in Budapest om leegstaande winkelruimtes op de begane grond voor een periode van een aantal weken te vullen met diverse initiatieven, zoals cafe's, galeries en community ruimtes.
Sinds 2016 heeft het Nyitva Festival al drie edities heeft gehad.

"Na de eerste en tweede editie is het festival in 2019 weer terug van weggeweest. De ideeën achter het Lakatlan programma en het festival zelf zijn opnieuw leven ingeblazen door een nieuwe generatie van progressieve politici en een golf aan winkels die moesten sluiten als gevolg van de lockdowns. Van 5 tot 30 november 2021 vond de derde editie plaats in samenwerking met de Erzsébetváros deelgemeente. Ook zijn er al plannen voor een vierde editie in 2022!"

Meer weten? Lees hier het hele artikel. Of bekijk andere inspirerende verhalen op de City at Eye Level website


Credit voor foto's: Eszter Walton, Anna Szujo en Bernadett Birtalan voor het Nyitva Festival


STIPO biedt een open venster naar een betere stad en is gevestigd in Rotterdam, Amsterdam & Athene.
Volg ons via onze social media kanalen!
Copyright ©2021 Stipo, All rights reserved.

Contactgegevens:
STIPO V.O.F.
Bezoekadres: Overhoeksplein 2-210
Postadres: Overhoeksplein 2
1031 KS Amsterdam
contact@stipo.nl

Privacy
U bent opgenomen in onze mailinglijst omdat u eerder betrokken bent geweest bij STIPO. Liever geen STIPO nieuws meer ontvangen, schrijft u zich dan uit door te klikken op de onderstaande link. 

Afmelden voor deze mailinglijst       Voeg mij toe aan deze mailinglijst






This email was sent to <<Email Address>>
why did I get this?    unsubscribe from this list    update subscription preferences
Stipo · Bezoekadres: Overhoeksplein 2-208 · Postadres: Overhoeksplein 2 · Amsterdam, Noord-Holland 1031 KS · Netherlands

Email Marketing Powered by Mailchimp